515 094 997
cft@cft.pl
Jak powołać się na przepis UE w Polsce?

Jak powoływać się na przepisy unijne przed sądem krajowym?

Skoro normy prawa unijnego stają się częścią porządków prawnych państw członkowskich, powinny  stanowić bezpośrednie źródło praw i obowiązków, a więc powinna istnieć możliwość powoływania się na nie przed sądem. Możliwość taka nazywa się zasadą bezpośredniego skutku, która stanowi jedną z zasad ogólnych prawa UE i mimo że ma fundamentalne znaczenie, jest dosyć skomplikowana, gdyż nie każdy przepis jest bezpośrednio skuteczny. Wyróżniamy skuteczność obiektywną, związaną z oceną prawa krajowego i subiektywną, która będzie przedmiotem niniejszego artykułu. Zasada bezpośredniego skutku nie została zapisana w Traktatach, dlatego jej źródeł należy szukać w orzecznictwie TSUE. Po raz pierwszy została wyrażona w orzeczeniu van Gend en Loos poprzez stwierdzenie, że „prawo wspólnotowe (tak nazywało się prawo unijne przed 1991r.) nie tylko nakłada na jednostki zobowiązania, lecz może być również źródłem uprawnień dla tych jednostek”, oraz że jednostki mogą powoływać się na prawo „wspólnotowe” przed sądami państw członkowskich. Bezpośrednia skuteczność była przedmiotem licznych orzeczeń Trybunału, które doprowadziły do rozwiania wielu związanych z nią wątpliwości, np. w orzeczeniach Munoz, Mangold czy Faccini Dori.

Dla bezpośredniej skuteczności kluczowe znaczenie ma rodzaj aktu prawnego, od którego będą zależały warunki wystąpienia bezpośredniego skutku oraz sama możliwość powołania się na treść tych aktów przed sądem krajowym. Bezpośrednia skuteczność, co wydaje się logiczne, dotyczy jedynie aktów wiążących, tj. prawa pierwotnego, rozporządzeń, dyrektyw i decyzji oraz umów międzynarodowych. Przepis prawny musi następnie spełnić jednocześnie określone warunki: musi być jasny, precyzyjny i bezwarunkowy, a jego stosowanie nie może wymagać wydania przez Unię lub państwo członkowskie kolejnego aktu prawodawczego (mówi się wówczas, że norma jest kompletna lub zupełna). Oceny spełnienia tych warunków dokonuje się zawsze  w konkretnej sytuacji, nie abstrakcyjnie. Przy niektórych typach aktów konieczne będzie rozróżnienie na bezpośredni skutek wertykalny i horyzontalny. Ten pierwszy oznacza, że na przepis unijny podmiot prywatny może powoływać się jedynie wobec państwa, czyli jedynie w sporze z państwem. W drugim przypadku podmiot prywatny może powołać się na niego w sporze z innym podmiotem prywatnym. W praktyce występuje albo wyłącznie skutek wertykalny, albo równocześnie wertykalny i horyzontalny (czyli można powołać się na przepis unijny zarówno w sporze z państwem, jak i podmiotem prywatnym). Zasadne wydaje się pytanie, jak rozumieć „państwo”, ponieważ w zależności od szerszej lub węższej interpretacji poszerzy się lub zawęży krąg podmiotów, przeciwko którym można zrobić użytek z wertykalnej bezpośredniej skuteczności. TSUE przyjął szeroką definicję państwa, rozumiejąc w ramach niego nie tylko władze państwowe, ale również podmioty stanowiące „emanację” państwa, a więc te wykonujące pod nadzorem władz państwowych zadania publiczne, dzięki czemu posiadają one szczególne uprawnienia, większe niż w przypadku podmiotów prywatnych.
Bezpośrednia skuteczność prawa pierwotnego. Przepisy prawa pierwotnego są bezpośrednio skuteczne; w swoich orzeczeniach TSUE określa czasami czy bezpośredni skutek ma charakter jedynie wertykalny (np. art. 34 TFUE), czy również horyzontalny (np. art. 157 TFUE). Rozporządzenia są bezpośrednio skuteczne, zarówno wertykalnie jak i horyzontalnie.
Dyrektywa, jako że skierowana jest do państw członkowskich, ma jedynie wertykalny bezpośredni skutek. Warunki tej skuteczności są nieco złagodzone, gdyż dyrektywa, poza tym, że bezwarunkowa, musi być „wystarczająco precyzyjna”. Ponieważ państwa członkowskie mają określony termin implementacji dyrektywy, można powoływać się na zawarte w niej normy dopiero po upływie tego terminu – również wtedy, gdy państwo nie dokona implementacji lub gdy implementacja jest wadliwa. Do powołania się (z powodzeniem) na prawo wynikające z dyrektywy przed upływem terminu jej implementacji doszło co prawda w sprawie Mangold kontra Helm, z tym że Trybunał w orzeczeniu stwierdził, że wynikający z dyrektywy zakaz dyskryminacji stanowił jedną z zasad ogólnych prawa unijnego, a więc de facto nie doszło do zaistnienia bezpośredniej skuteczności przepisu nieimplementowanej dyrektywy.
Bezpośredni skutek dotyczy jedynie decyzji ze wskazanym adresatem (w przeciwieństwie do decyzji bez adresata, stanowiących instrument wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa). Decyzja musi byś skierowana do państwa członkowskiego (lub do państw członkowskich) i tylko w sporze z państwem możliwe jest powołanie się na treść zawartego w niej przepisu. Postanowienia umów międzynarodowych zawartych między Unią a państwami trzecimi są bezpośrednio skuteczne (wertykalnie i horyzontalnie), jeżeli spełnią ogólne kryteria jasności, precyzyjności i bezwarunkowości. Najpierw dokonuje się analizy samego postanowienia, w oderwaniu od całości umowy, biorąc pod uwagę jego brzmienie, a następnie analizy umowy jako całości, uwzględniając jej charakter, cel i kontekst (orzeczenie Simutenkov).
Co daje bezpośrednia skuteczność?
W przypadku, gdy danej normie można przypisać bezpośrednią skuteczność, istnieje możliwość powołania się na nią zarówno przed sądami krajowymi, jak i unijnymi. Innymi słowy, można bezpośrednio przed sądem dochodzić prawa (lub obowiązku), które wynika z prawa unijnego. Z bezpośredniej skuteczności przepisu korzystać mogą nie tylko podmioty prywatne, ale też sądy i organy administracji.

Źródło: www.prawoprosto.pl

W CFT odszkodowania specjalizujemy się w dochodzeniu wszelkiego rodzaju odszkodowań. Prowadzimy sprawy na terenie całego kraju. Oferujemy kompleksową pomoc prawną, dogodne warunki finansowe i profesjonalne działanie.